Thạc sĩ Tài chính tại Đại học Quốc gia Đài Loan (NTU) | Từ Kinh tế Vĩ mô ở Nga đến Góc nhìn Doanh nghiệp tại Đài Loan

Hoàng Minh Thanh

---

Hồ sơ học tập và kinh nghiệm:

• Bậc học hiện tại: Thạc sĩ Tài chính (Finance), Đại học Quốc gia Đài Loan (National Taiwan University, NTU)
• Bậc Cử nhân: Kinh tế, chuyên ngành World Economy (Kinh tế Thế giới) – Đại học Nghiên cứu Quốc gia, Đại học Kinh tế Cao cấp Moscow (HSE Moscow), Nga
• Kinh nghiệm làm việc: 2 năm làm việc tại Bộ Tài chính Việt Nam

Kinh nghiệm học tập trước khi đi du học Đài Loan

Lựa chọn Trường/Khoa: Chương trình Cử nhân chuyên ngành World Economy (Kinh tế Thế giới) – Đại học Nghiên cứu Quốc gia, Đại học Kinh tế Cao cấp Moscow (HSE Moscow), Nga

Trước khi đặt chân tới Đài Loan, hành trình học thuật của tôi đã được trải qua hai nền giáo dục rất khác nhau. Tôi từng học một năm tại Đại học Kinh tế Quốc dân ở Việt Nam, sau đó chuyển sang học Cử nhân Kinh tế tại HSE Moscow, một trong những trường đại học nghiên cứu hàng đầu nước Nga, với chuyên ngành World Economy.

Sự khác biệt lớn nhất giữa hai môi trường, với tôi, nằm ở cách tiếp cận lý thuyết. Ở Việt Nam, dù điểm số khá tốt, tôi chủ yếu học cách áp dụng công thức mà không thực sự hiểu gốc rễ của nó. Ngược lại, ở Nga, bất kể môn học nào, giảng viên cũng cố gắng dẫn dắt sinh viên đi từ đâu mà có lý thuyết đó, từ đâu mà có những nguyên tắc đó. Nhờ vậy, khi làm bài tập, tôi có thể hình dung được nguồn gốc của từng công thức thay vì chỉ ghi nhớ máy móc.

Chương trình học tại HSE cũng gây ấn tượng với tôi bởi tính ứng dụng cao. Bởi ngay từ năm nhất, sinh viên đã được tiếp cận với các môn học như Data Analysis và Python, song song với các môn nền tảng được sắp xếp logic, môn trước bổ trợ cho môn sau. Đó là một chương trình học mà tôi thực sự “ưng” khi nhìn lại quá trình theo học tại đây.

Về cấu trúc chương trình học tại Nga: hai năm đầu học các môn bắt buộc, sau đó sinh viên tự thiết kế lộ trình theo bốn hướng chuyên sâu, trong đó có nhánh Tài chính (Finance), Phân tích dữ liệu (Data Analyst), Kinh tế Môi trường (Environmental Economics) và một nhánh Kinh tế khác. Trước đây tôi từng cân nhắc theo hướng Kinh tế Môi trường vì tin rằng Việt Nam sẽ sớm phát triển mảng này, nhưng thực tế lại chưa như kỳ vọng nên tôi chuyển hẳn sang Tài chính.

Trong thời gian học tập tại Nga, kinh nghiệm làm việc của tôi lại chủ yếu liên quan đến học thuật/ nghiên cứu – tôi từng làm trợ lý nghiên cứu cho một giáo sư trong mảng thương mại quốc tế, gần như không có trải nghiệm doanh nghiệp bên ngoài thực tế nào.

Bước ngoặt: Từ góc nhìn vĩ mô đến khát khao hiểu hiểu hơn về các doanh nghiệp

Sau khi tốt nghiệp, tôi trở về Việt Nam làm việc hai năm trong lĩnh vực kinh tế vĩ mô tại Bộ Tài chính Việt Nam. Mảng tôi theo làm chủ yếu là hoạch định chính sách và phân tích các chỉ số kinh tế. Công việc này cho tôi một góc nhìn tổng quan tốt, nhưng càng làm tôi càng nhận ra một khoảng trống: tôi chỉ có góc nhìn từ trên xuống, thiếu hẳn góc nhìn từ dưới lên – tức là hiểu vì sao các doanh nghiệp nhỏ lại đưa ra những quyết định như vậy. Nếu chỉ nhìn vào các con số không thôi thì tôi đang đặt bản thân ở góc nhìn tổng quan, chung chung vậy nên khi muốn đào sâu vào một vấn đề liên quan đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ, tôi lại thiếu đi góc nhìn gần gũi với doanh nghiệp.

Chính khoảng trống đó khiến tôi quyết định chuyển hướng sang ngành Tài chính – lĩnh vực tôi tin rằng sẽ giúp mình hiểu sâu hơn về “sức khỏe” của doanh nghiệp, bổ sung cho nền tảng kinh tế vĩ mô đã có.

Trường Đại học Quốc lập Đài Loan: Làm thế nào để tạo sự nổi bật trong hồ sơ ứng tuyển đại học?

Lý do chọn Đài Loan lại mang tính “định mệnh” nhiều hơn là chiến lược. Ban đầu tôi định đi học tại Đức, nhưng sở thích cá nhân khiến tôi muốn học tập ở gần nhà hơn. Vậy nên sau đó, tôi chuyển hướng sang châu Á và cân nhắc giữa Nhật Bản và Đài Loan. Ngay khi đưa ra quyết định, hạn nộp hồ sơ của một số trường đại học tôi yêu thích nhất ở Nhật Bản đã qua, khiến Đài Loan trở thành lựa chọn duy nhất còn lại. Tôi chọn NTU chủ yếu dựa trên thứ hạng đại học, và chỉ có vẻn vẹn hai tuần để chuẩn bị toàn bộ hồ sơ trước hạn chót.

Dù nghe có vẻ gấp gáp, nhưng càng tìm hiểu sau đó, tôi càng cảm thấy đây là lựa chọn đúng đắn: Đài Loan cởi mở với sinh viên quốc tế hơn Nhật Bản, mang lại nhiều cơ hội nghề nghiệp tốt, và sau một thời gian học tập tại đây, tôi nhận thấy giảng viên thực sự tâm huyết còn chương trình đào tạo thì vô cùng chất lượng.

Từ kinh nghiệm chuẩn bị hồ sơ thạc sĩ, tôi nhận ra có hai yếu tố then chốt quyết định việc trường có chọn mình hay không: 

• Mức độ phù hợp (Fit): Một sinh viên giỏi chưa chắc đã “ăn điểm” bằng một sinh viên phù hợp với định hướng của khoa. 
• Tính cá nhân hóa (Personalization): Khi nộp vào một chương trình kết hợp giữa Political Science và Economics, tôi đọc rất kỹ vision của khoa – họ đang tìm kiếm những “future leaders”. Dù nền tảng của tôi là Tài chính, tôi nhấn mạnh mong muốn kết hợp kiến thức Tài chính với Khoa học Chính trị và Kinh tế Thế giới, cùng background từng làm việc liên quan đến nhà nước và niềm quan tâm lâu dài với chính trị quốc tế. 

Dù nền tảng học thuật của tôi hoàn toàn về Kinh tế, tôi lại từng có kinh nghiệm làm việc tại cơ quan nhà nước. Nhận thấy bản thân muốn học sâu hơn về tài chính, tôi thấy chương trình liên ngành này cực kỳ phù hợp. Tôi đã nhấn mạnh mong muốn kết hợp kiến thức tài chính với Khoa học Chính trị và Kinh tế Thế giới, đồng thời phát huy kinh nghiệm làm việc trong khu vực công và niềm yêu thích lâu năm dành cho chính trị quốc tế.

Thực tế và kỳ vọng: Khi chương trình Thạc sĩ “nhẹ” hơn dự tính

So sánh trực tiếp hai môi trường giáo dục, tôi phải thừa nhận rằng mình vẫn thích bầu không khí học thuật ở Nga hơn. Sinh viên ở đó cởi mở hơn hẳn, vô cùng chủ động trong việc khám phá các ý tưởng và tích cực thảo luận với giảng viên. Tại NTU, mặc dù các giáo sư cũng rất cởi mở và khuyến khích tư duy mới, nhưng sinh viên bản địa Đài Loan lại có phần trầm tính hơn. 

Về khối lượng kiến thức, chương trình Thạc sĩ tại NTU nhẹ nhàng hơn hẳn so với bậc Cử nhân ở Nga. Đây vừa là điểm lợi vừa là điểm bất lợi: tôi có thêm thời gian để phát triển bản thân, trải nghiệm cuộc sống, đi chơi cùng bạn bè – điều mà hồi ở Nga gần như không có vì toàn bộ thời gian dồn cho việc học. Nhưng đồng thời, tôi cũng thẳng thắn nhận ra chương trình chưa mang lại cảm giác “học được nhiều” như kỳ vọng ban đầu, đặc biệt khi so với cảm giác “biết thêm rất nhiều thứ” sau mỗi khóa học ở Nga.

Về cơ sở vật chất, tôi thấy có sự chênh lệch rõ giữa các tòa nhà trong trường: các tòa mới xây như khối Khoa học Xã hội (Social Science) hay Nhân văn (Humanities) khá hiện đại, trong khi nhiều tòa khác vẫn giữ nguyên kiến trúc cũ. Dù vậy, tôi không đặt kỳ vọng quá cao vì học phí ở đây rất rẻ và điều quan trọng nhất với tôi vẫn là chất lượng giảng viên, vốn thực sự tốt.

Bạn học, chương trình đào tạo và việc tìm ra giá trị riêng

Một trong những điều khiến tôi ấn tượng nhất là chất lượng các bạn cùng lớp. Trong nhóm bạn quốc tế, có người từng làm việc cho chính phủ Hà Lan, Canada; sinh viên Việt Nam trong lớp cũng có profile rất “đỉnh”. Dù vậy, tôi không cảm thấy áp lực đồng lứa, bởi bản thân đã có mục tiêu và định hướng riêng khá rõ ràng – áp lực lớn nhất tôi tự đặt ra là với chính mình, không phải với người khác. Tôi cũng nhận thấy một môi trường mà mọi người cùng nỗ lực sẽ tạo động lực tích cực để bản thân phát triển tốt hơn.

Khoa của tôi cũng tổ chức nhiều tọa đàm với diễn giả tầm cỡ – trong đó có một buổi giao lưu với CEO của một tập đoàn tài chính lớn, và đặc biệt là một buổi lecture với một chủ nhân giải Nobel Kinh tế, do đích thân trưởng khoa mời về giảng dạy cho sinh viên. Đây là những cơ hội tiếp xúc mà tôi đánh giá rất cao.

Quan điểm của tôi về ngành Tài chính: Tài chính là một lựa chọn an toàn vì bất kỳ nền kinh tế nào muốn phát triển cũng cần có tài chính – nó là ngành “không bao giờ chết”. Tuy nhiên, chính vì tính phổ biến đó, ngành này lại không quá “ngách” (niche). Để thực sự nổi bật, người học hoặc phải xuất sắc vượt trội, hoặc phải tìm ra một mảng chuyên sâu riêng để trở thành chuyên gia không thể thay thế – nếu không, bạn sẽ chỉ là một trong rất nhiều người học Tài chính khác.

Học bổng và bài toán tài chính du học

Ban đầu tôi nhắm đến học bổng MOE (Bộ Giáo dục Đài Loan), nhưng vì không kịp hoàn thành thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự đúng hạn nên đành bỏ lỡ. May mắn thay, khoa tôi theo học có sẵn học bổng 100% học phí – và đây chính là điều kiện tiên quyết để tôi quyết định lên đường tới Đài Loan: nếu không có học bổng toàn phần, tôi đã không đi du học.

Danh sách hỗ trợ tài chính tôi nhận được:

• Học bổng 100% học phí từ khoa
• Học bổng bổ sung của ESUN ASEAN (hỗ trợ thêm sinh hoạt phí), giúp giảm đáng kể gánh nặng chi tiêu
• Một học bổng khác từ khoa cho các sinh viên đạt tiêu chí học thuật

Nhờ tổng hợp các nguồn học bổng này, tôi gần như không phải lo về học phí và có thêm khoản hỗ trợ sinh hoạt phí, giúp một năm học tại Đài Loan trở nên nhẹ nhàng về mặt tài chính hơn nhiều so với dự tính ban đầu.

Tuy vậy việc học phí du học tài Đài Loan và sinh hoạt phí cũng rất phải chăng chỉ khoảng 200 – 300 triệu cho một năm học.

Bên ngoài giảng đường: Hỗ trợ từ trường và những trải nghiệm khó quên

NTU cung cấp khá nhiều kênh hỗ trợ sinh viên quốc tế: văn phòng khoa phản hồi rất nhiệt tình, thường giải đáp rộng hơn cả câu hỏi ban đầu để sinh viên không cần hỏi thêm. Trường cũng thường xuyên tổ chức Job Fair, các chương trình trao đổi, corporate visit và công khai minh bạch toàn bộ thông tin học bổng trên website. Thậm trí trường còn tổ chức một chương trình kết nối việc làm thực tập cho riêng sinh viên quốc tế bên cạnh những chương trình thực tập chung khác cho tất cả đối tượng, nhằm hỗ trợ và kết nối sinh viên quốc tế tới các công ty Đài Loan và quốc tế. 

Tuy nhiên, quá trình thích nghi với cuộc sống ở Đài Loan không hề dễ dàng. Vài khó khăn đáng nhớ:

• Thời tiết khắc nghiệt mà tôi thực sự không quen được (mùa mưa bão và đôi khi nóng oi thất thường vậy nên bạn phải luôn mang theo mình ô và chai nước)
• Thủ tục giấy tờ hành chính có đôi chút phức tạp, đặc biệt nếu tự làm mà không nhờ hỗ trợ
• Rào cản ngôn ngữ: không biết tiếng Trung khiến việc tìm việc làm khó khăn hơn hẳn so với các bạn thông thạo ngôn ngữ này
• Thói quen thanh toán tiền mặt phổ biến ở Đài Loan, điều khá bất tiện với người đã quen sống không dùng tiền mặt nhiều năm

Dù vậy, điều khiến tôi dần “hòa hợp” với Đài Loan chính là sự thân thiện của con người nơi đây – dù thật hay chỉ là phép lịch sự, nó vẫn đủ để một người mới đến cảm thấy được chào đón, không bị lạc lõng. Lời khuyên của tôi cho các bạn sắp sang Đài Loan du học: nên học tiếng Trung trước khi sang, và đừng ngại nhờ sự hỗ trợ từ các hội nhóm sinh viên Việt Nam (như VSA NTU) thay vì tự mình xoay xở mọi thủ tục.

Định hướng tương lai và lời khuyên dành cho các bạn sắp du học

Ở thời điểm hiện tại, tôi vẫn đang trong giai đoạn cân nhắc: quay lại cơ quan cũ tại Việt Nam theo hợp đồng đã ký, hoặc bước ra làm việc trong mảng banking/finance. Nếu chọn hướng thứ hai, tôi sẽ tập trung phát triển sự nghiệp trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng. Nếu quay về cơ quan cũ, tôi coi hai năm du học tại Đài Loan như một khoảng “xả hơi” quý giá – giá trị tinh thần lớn hơn giá trị kiến thức thuần túy, nơi tôi được mở rộng networking quốc tế, trải nghiệm sống và có thời gian phát triển bản thân mà không phải lo cơm áo gạo tiền nhờ học bổng.

Nhìn lại toàn bộ hành trình từ Nga sang Việt Nam rồi đến Đài Loan, điều tôi tâm đắc nhất muốn nhắn nhủ tới các bạn đang cân nhắc con đường tương tự là: hãy chọn ngành dựa trên sự phù hợp với chính mình, không chỉ dựa trên độ “hot” hay an toàn của ngành đó. Tài chính là lựa chọn an toàn, nhưng để thực sự tỏa sáng, bạn cần tìm ra được mảng ngách của riêng mình. Và dù chương trình học có thể không nặng như bạn kỳ vọng, những trải nghiệm sống, những mối quan hệ và góc nhìn quốc tế mà bạn tích lũy được trong hành trình du học mới chính là thứ tài sản bền vững nhất.